هنوز چه خانه ها که بایدمان ساخت

مریم سپهری

m.sepehri@naqshineh.net

   قضیه خیلی جالب شده است. گفتند بودجۀ تئاتر کاهش پیدا کرده و حتی حسین پارسایی رییس ادارۀ کل هنرهای نمایشی هم آن را تأیید کرد(10/8/85 خبرگزاری مهر) علاوه بر آن نامه ای به وزیر ارشاد برای پی گیری موضوع نوشت. از طرف دیگر ایرج راد، رییس هیأت مدیرۀ خانۀ تئاتر، هم نامۀ دیگری به وزیر نوشت و بسیاری از هنرمندان و دست اندرکاران از جمله بهروز غریب پور به این کاهش بودجه، اعتراض کردند.(12/8/85 خبرگزاری مهر) عماد افروغ، نمایندۀ مجلس، در گفت و گویی با خبرگزاری مهر (15/8/85) اعلام کرد مجلس، کاهش بودجۀ تئاتر را پی گیری می کند. سید علی هاشمی گیلانی، مشاور معاونت فرهنگی سازمان مدیریت هم در گفت و گویی با همان خبرگزاری علاوه بر این که اعلام کرد وزارت ارشاد باید هدف از کاهش بوجۀ تئاتر را مشخص کند، اضافه کرد:"اعتبارات تئاتر به طورکلی به دو قسمت حمایت از تولیدات تئاتری و بودجۀ عملیاتی برای پرداخت حقوق پرسنل، امور اداری و برگزاری جشنواره های تئاتری، تقسیم می شود که ممکن است این کاهش در بخش تولیدات تئاتری و بر اساس این تقسیم بندی بوده باشد."(15/8/85) پس از اظهار نظرهای اولیه، ماجرا برای مدتی در سکوت فرو رفت و جشنواره هایی برگزار شد از جمله جشنوارۀ تئاتر رضوی و جشنوارۀ تئاتر کودک و نوجوان و آن چه بر روی انواع سایت ها و خبرگزاری ها دیده می شد، پیام های بلند و کوتاه و ریز و درشتی بود که مسئولان مختلف از جمله وزیر، معاون وزیر، رییس ادارۀ کل هنرهای نمایشی و غیره به مناسبت این جشن ها، نوشته بودند و انگار نه انگار که اتفاقی افتاده است. اما در بین این همه، امیر رضا خادم، عضو کمیسیون فرهنگی مجلس، در حاشیۀ جشنوارۀ تئاتر رضوی، به خبرگزاری ایسنا گفت:" بودجۀ تئاتر و موسیقی در زیر مجموعۀ معاونت هنری تعریف شده است و اضافه کردن یا تغییر ردیف بودجۀ این امور در مجلس شورای اسلامی، کار بسیار دشواری است. حساسیت ها در زمان تعریف مسائل فرهنگی در مجلس شورای اسلامی به حداقل خود می رسد و همواره این موضوع، مورد انتقاد ما بوده است چرا که حداقل 4 درصد بودجۀ کلی به مسایل فرهنگی مانند سینما، تئاتر، موسیقی و غیره اختصاص داده می شود در حالی که این مبلغ، باید حداقل، 25 درصد از بودجۀ کلی را شامل شود.کم ترین بودجه در میان مسایل فرهنگی به سینما، تئاتر و موسیقی اختصاص داد می شود به ویژه این که بیشتر بودجۀ این هنرها، مربوط به هزینه های روزانه و جاری است و به کارهای عمرانی تعلق نمی گیرد تا بتوان مبالغ زیادی برای آن ها در نظر گرفت. این موضوع [کاهش بودجۀ تئاتر] را با وزارتخانۀ مربوطه پی گیری کردیم و آن ها عنوان کردند افزایش بودجه همان مبلغ 7 میلیارد و اندی است. اما این بودجه تنها برای پخش، تولیدیا آموزش تئاتر در نظر گرفته نشده و شامل امور پرسنلی و جاری تئاتر هم است."(به نقل از روزنامۀ اعتماد 11/9/85). آن چه مسلم است اشکال موجود در بودجۀ تئاتر، قبل از تصویب آن در مجلس شورای اسلامی باید در لایحۀ دولت مورد بررسی قرار می گرفته و اکنون تنها کاری که مجلس می تواند بکند، تحقیق دربارۀ چگونه تعلق گرفتن این بودجه از طریق وزارت ارشاد به تئاتر است.

    بگذارید قضیه را بررسی کنیم: نخست می گویند بودجۀ تئاتر افزایش پیدا کرده است و همه خوشحال می شوند بعد می گویند کاهش پیدا کرده، همه اعتراض می کنند سپس توضیح می دهند که خیر کاهش پیدا نکرده بلکه به دلیلی زیر مجموعه بودن تئاتر در معاونت هنری، تصمیم گیری دربارۀ این که همۀ بودجۀ مصوب به تئاتر تعلق گیرد یا خیر، با این معاونت است.از طرف دیگر هم می گویند بخشی از این بودجه، صرف امور پرسنلی می شود و همۀ آن به تولید تئاتر اختصاص ندارد. بوالعجب!! به یاد دارید روزهای تلاش برای بالا بردن بودجه را؟ در آن زمان یکی از اصلی ترین دغدغه های حسین پارسایی، جدا کردن حقوق کارمندان مرکز هنرهای نمایشی و تئاتر شهر و دیگر هزینه های جاری از تولیدات تئاتری بود؟ او که حرف از اعتبار 9 میلیارد تومانی می زد و قصد داشت همۀ آن را صرف تولید تئاتر کند، در مصاحبۀ اخیرش با خبرگزاری مهر (3/9/85) گفته است:"چون صندوق اعتبارات ما در معاونت هنری وزارت ارشاد است، این معاونت، همۀ پرداخت هایی را که بابت بدهی های ما در گذشته تقبل کرده، از این صندوق کسر می کند. ما سال 85 و در این 8 ماه حدود یک میلیارد معوقه های گذشته از سال های 82، 83 و تا پایان 84 را پرداخت کردیم...........................این را هم گوشزد کنم که دستمزد کارکنان هنرهای نمایشی از این بودجه پرداخت می شود."(خبرگزاری مهر 2/9/85)

    سئوال این جاست که ابلاغ بودجه به ادارۀ کل هنرهای نمایشی به چه شکل بوده است؟ آیا شفاهی بوده؟ در غیر این صورت در آن اشاره ای به عملیاتی بودن [هزینۀ پرسنلی] این اعتبار نشده است؟ اگر نشده باشد که وزارت ارشاد یا دقیق تر بگویم معاونت این وزارت خانه، به سلیقۀ خود این تعبیر را از این ابلاغیه کرده. آیا کسی ابلاغیه را تا انتها نخوانده؟ فکر نمی کنید همان وقت و ساعتی که تصمیم گرفته شد مرکز هنرهای نمایشی به ادارۀ کل هنرهای نمایشی تغییر پیدا کند، قسمت مهمی از این نمایش نامه در دولت نوشته شد؟ هنگام تصویب بودجۀ جدید، اخباری که در روزنامه ها و انواع سایت ها دیدیم بزرگ نمایی خبر افزایش بودجه به دو برابر بود. آیا رییس مرکز هنرهای نمایشی می خواست توانایی های خود را به رخ اهالی تئاتر بکشد؟ چرا آن زمان هیچ گپ و گفتی از کم و کیف هزینه شدن این اعتبار نبود؟ جالب این جاست که با پخش ناگهانی خبر کاهش بودجه و نخستین عکس العمل حسین پارسایی و ایرج راد که نوشتن نامه هایی به وزیر ارشاد بود، معلوم شد هیچ کدام از آن ها یا اطلاع درستی از ابلاغیۀ بودجه نداشتند یا تعبیر[؟] درستی از آن. البته حدس سومی هم وجود دارد و آن ترتیب دادن بزرگ نمایی مطبوعاتی دیگری برای رد هرگونه مسئولیت و پاسخ گویی و نگه داشتن انگشت اتهام به سوی وزارت ارشاد است.

    با این اوضاع و احوال معلوم نیست تکلیف دستمزد هنرمندان چه می شود. هنوز سرانجام قراردادهای تیپ مبهم است. هنوز بازیگران و دیگر عوامل اجرای یک نمایش باید برای دستمزدشان با کارگردان، چانه بزنند، هنوز کارگردان بیچاره باید برای برآوردی که از کارش دارد با ادارۀ کل هنرهای نمایشی، چانه بزند. فکرش را بکنید بعد از منسوخ شدن شیوه نامۀ پیشین، خانۀ تئاتر دست نگه داشت تا تکلیف بودجۀ جدید تئاتر مشخص شود و بر مبنای آن، سقف قراردادهای جدید را مشخص کند. بعد از تعیین شدن بودجه، کار بر روی قراردادهای جدید آغاز شد و می گویند به جاهایی هم رسیده بوده است، ناگهان اعتبار تئاتر کاهش پیدا می کند آن هم فقط در بخش تولید. باز هم باید گفت بوالعجب!! این هم تئاتر دیگریست که برسرمان می آورند. آیا می خواهند بگویند "شما در هر شرایطی و با هر دستمزدی کار می کنید. این یک کار نکرد دیگری می کند؟" جا هم که تنگ است و نور چشمی فراوان. آیا در این شرایط حق داریم به بازیگران بگوییم به سمت سریال های تلویزیونی نروید؟ چندی پیش بر روی سایت ایران تئاتر دیدم نظر برخی بازیگران را راجع به حضورِ هم زمان در چند اجرا پرسیده بودند، نظر تخصصی می خواستند دربارۀ تمرکز بر نقش و استراحت کافی!!!! احتمالاً مزاح می فرمودند یا این که از اوضاع تئاتر کشور کاملاً بی اطلاعند! این سایت روز سه شنبه 28 آذر 85 " خبرهای خوش برای خانوادۀ تئاتر کشور" هم داشت: قرار است برای تئاتر، موزه ساخته شود، مجموعۀ تئاتر شهر 2 احداث شود، مجموعۀ تئاتر شهر فعلی، مرمت و بازسازی شود و غیره و غیره و غیره. به نظر شما باید باور کرد؟ یا این که مثل قضیۀ افزایش بودجه فقط جنجال های خبری برای تثبیت موقعیت بعضی کسان است؟  افلاطون می گوید "می توان یک نفر را در ظرف یک ساعت عمل و اقدام بیش تر شناخت تا با یک سال گفت و گو." این جمله البته در کشور ما مصداق های فراوانی دارد که در ضمن، تئاتر را هم شامل می شود. بد نیست در پایان از نیچه هم بگوییم. گوش کنید:"ای فرزانه ترین مردم، بگذارید در این باره سخن گوییم، اگر چه بد باشد. خاموشی بدتر است؛ حقایقی که ناگفته مانند، زهرآگین می شوند. شکسته باد هر آن چه در برابرِ حقایقِ ما شکستنی ست! هنوز چه خانه ها که بایدمان ساخت! [چنین گفت زرتشت ص. 169]