موقعیت I T I در ایران

یک هدف متعالی یا دستاویزی مبتذل

مریم سپهری

m.sepehri@naqshineh.net

می گویند یکی از تفاوت های روزنامه نگاران ایرانی با مشابه اروپایی و آمریکاییشان این است که ایرانیان، احساسات خود را در مقاله هایشان بروز می دهند. من هم با این که بسیار گریستم به حال تئاتر کشور در دفتر علی منتظری از تصویر تصور مجلس و دولت از تئاتر، اما می خواهم با شما از روی عقل سخن بگویم.

با آنکه تکلیف بودجۀ تئاتر کشور هنوز به درستی مشخص نیست و شنیده ام که حتی مجلس بیشتر از دولت به فکر تئاتر است و از آن دفاع می کند، تئاتری ها با اختلافاتشان ( بخوانید دعواهایشان) سرگرم هستند و بار دیگر موضوع جدل آن ها انستیتوی بین المللی تئاتر، ITI است.اما ITI چیست و چرا چنین مورد کج فهمی و بد فهمی قرار گرفته در کشور ما ؟

نخستین معنا برای واژۀ INSTITUTE در فرهنگ لغات عباس آریان پور، "نقشه" است و معناهای دیگری از آن چنین است: بنگاه پیشه و هنر، انجمن، هیأت شورا، مقررات و.......... به نظرم می آید یکی از بهترین معانی که می توان برای ITI در نظر گرفت همان "نقشۀ بین المللی تئاتر" است. این معنی را برای آن انتخاب می کنم که راه را برای شناسایی این مرکز روشن تر و بازتر می کند. نخستین جمله ای که در سایت ITI برای معرفی این سازمان می بینید این است:" ITI مخفف انستیتوی بین المللی تئاتر است که به عنوان یک سازمان غیر دولتی (NGO) بین المللی در سال 1948 توسط یونسکو و جامعۀ بین المللی تئاتر در پراگ تشکیل شد". و چند سطر پایین تر آمده که دفتر اصلی ITI در خانۀ یونسکو در پاریس است.

علی منتظری زمانی که رییس مرکز هنرهای نمایشی شد یعنی حدود پانزده سال پیش، برای نخستین بار بعد از انقلاب حق عضویت ایران را به ITI پرداخت و کشور ما بار دیگر به عضویت این سازمان درآمد و خود او ریاست این مرکز در کشور را به عهده گرفت. از وی پرسیدم مگر ITI یک سازمان غیر دولتی نیست چطور است که تا کنون ریاست آن همیشه با افراد دولتی بوده است؟ منتظری چنین گفت:" TIT، یک سازمان غیر دولتی نیست چرا که زیر مجموعۀ یونسکو است و یونسکو خود زیر مجموعۀ سازمان ملل است و سازمان ملل از اجتماع دولت ها تشکیل شده است از طرفی در ایران دبیر کمیتۀ ملی یونسکو را شخص وزیر علوم انتخاب می کند پس این سازمان چگونه می تواند غیر دولتی باشد"؟ او در ادامه موضوع را چنین روشن می کند که:" ITI دست همۀ کشورهای عضو را باز گذاشته است تا مطابق قوانین کشورشان اساسنامۀ آن را بنویسند. مثلاً در ایران تئاتر کاملاً به دولت و وزارت ارشاد وابسته است پس قوانیش مطابق مقررات آن ها نوشته می شود."

چه قانون دموکراتیکی ! واقعاً فکرش را بکنید اگر ITI غیر از این عمل می کرد ما هرگز نمی توانستیم عضو آن بشویم. آیا اطلاع دقیقی از فعالیت NGO ها در ایران دارید؟ من زمانی عضو یکی از آن ها بودم این سازمان ها در ایران قبل از این که به دنیا بیایند می میرند وای از این نوزاد مرده که تنها یک جسم است بدون روح.

می دانید در حال حاضر 90 کشور در سراسر دنیا عضو این سازمان هستند و اندر فواید عضویت در این سازمان بهتر آن است بی هیچ توضیحی اهداف آن را بخوانید:

تبادل و انتشار دانش و تجربیات در حوزۀ هنرهای نمایشی.

برانگیختن فعالیت ها و افزایش همکاری میان آدم های تئاتری.

در حوزۀ توسعه: افزایش آگاهی های لازم به منظور ایجاد خلاقیت های هنری.

به وجود آوردن درک عمیق متقابل بین مردم برای استحکام صلح و دوستی بین آن ها.

مدافع اهداف و ایده آل های یونسکو (هم سویی با اهداف یونسکو)

مبارزه با انواع نژاد پرستی – تبعیض های سیاسی و اجتماعی.

شگفتا نمی دانم وقتی هیأت مؤسس با خانۀ تئاتر بر سر رأی گیری، دعوا می کنند، این اهداف را به خاطر دارند؟! می توانم اینجا بنویسم که مثلاً مریم معترف، مسعود دلخواه و محمد رضا خاکی (اعضای هیأت مؤسس ITI ) چه گفتند و ایرج راد (مدیر عامل خانۀ تئاتر) چه پاسخ داد(می توانید این مطالب را بر روی سایت خبرگزاری مهر جستجو کنید) اما به نظر شما بیهوده نیست؟ بیهوده نیست نبش قبر کنیم چگونه مجید شریف خدایی (رییس اسبق مرکز هنرهای نمایشی) ایرج راد را ترغیب کرد به امضا و تأیید رییس انجمن نمایش بودن او به منظور کسب مقام ریاست سازمان ITI در ایران؟!(این موضوع را هم می توانیداز زبان شخص ایرج راد بر روی سایت خبرگزاری مهر به تاریخ20/12/84 بخوانید) بسی مایۀ خجالت است. اگر شما به جای مجلس و دولت بودید دربارۀ این تئاتر چه فکر می کردید و چگونه تصمیم می گرفتید؟

اما چه شد که علی منتظری در زمان ریاستش تصمیم به عضویت دوبارۀ ایران در سازمان بین المللی تئاتر گرفت و مبلغی حدود 200 هزار دلار حق عضویت عقب افتاده را از طریق وزارت ارشاد پرداخت کرد. او در این باره گفت:" هنگام آغاز کار در مرکز هنرهای نمایشی، سه هدف اصلی برای این مرکز تعریف کردم:

1- ارتقای بودجه

2- ارتقای آموزش ( این در حالی است که وزارت ارشاد مسئول آموزش تئاتر نیست و این امر به عهدۀ وزارت علوم است)

3 – ایجاد یک تشکل منسجم برای تئاتر کشور (سازمان تئاتر)

ارتباط با ITI شامل هدف دوم یعنی ارتقای آموزش است. به این ترتیب که با شرکت در سمینارها، کارگاه های آموزشی، جشنواره ها و غیره زمینۀ بالا بردن سطح اطلاعات چه در عرصۀ تئوری و چه در عرصۀ عملی، فراهم می شود".

علی منتظری در همان زمان برخی گروه ها و افراد را هم برای شرکت در این سمینار ها و جشنواره ها به ITI معرفی کرد. همین جا لازم است یادآوری کنم که ITI زیر مجموعه های مختلفی دارد که مثلاً در ایران" کانون ملی منتقدان تئاتر " یکی از زیرمجموعه های آن است و البته متأسفانه این کانون هم دچار کج فهمی است و حتماً می دانید که به تلافی آن و در مقابل آن "انجمن منتقدان و نویسندگان خانۀ تئاتر" قد علم کرده است. چه کنیم با این همه تضاد؟!!!!!!!!!!!!!!!!

فکر می کنم تا این جا روشن شده باشد که ITI چگونه سازمانی است و تنها کاری که نمی کند دلالی فرستادن گروه های تئاتری به اقصاء نقاط دنیاست و در ایران باز هم صورت مسئله درست فهمیده نشده. در پس همۀ این درگیری ها تنها یک جمله نهفته است " ما بهتریم ما را به خارج بفرستید فرق نمی کند کجا باشد فقط بفرستید". بو العجب!!!!!!!!!!!!!!!

شاهد باشید که چگونه یک هدف عالی و متعالی تبدیل می شود به دستاویزی مبتذل برای دعوا و مرافعه از ریاستش گرفته تا منتقدانش و سفرهای خارجش. عجیب اینجاست با وجود آن که از زمان ریاست جمهوری محمد خاتمی سفر گروه های ایرانی به خارج آغاز شد و به تدریج رونق گرفت و تا جایی که من خبر دارم هیچ کدامشان از طریق ITI صورت نگرفته است یا حداقل می توان گفت تعداد بسیار کمشان از این طریق صورت گرفته است، ولی باز هم این دعوا ادامه دارد. می گویند تئاتری نباید از تئاتری بد بگوید آیا این جمله به این معناست که باید سکوت کنیم تا پول و امکاناتی که بهتر است کانالیزه شوند در جهت دمیدن جانی تازه به جسد نیمه جان تئاتر کشور، نصفش برود سمت خانۀ تئاتر نصف دیگرش نصیب مرکز هنرهای نمایشی شود آن هم به زور و با فلاکت؟!!!!!!!!!!!!!!!!!!

درست است که می گویند تئاتر به یک انجمن صنفی احتیاج دارد که از حقوق هنرمندان دفاع کند. اما نمی دانم وقتی برخی از کارگردانان که اتفاقاً تعدادشان هم کم نیست و عضو انجمن کارگردانان هم هستند و در عین حال بسیار شناخته شده، دستمزد بازیگرانشان را (خدایا چه کلمه ای به کار ببرم؟) نمی دهند یا کم می دهند، آن بازیگر بیچاره به کجا باید شکایت کند؟شاید در کشور ما تعریف دیگری از انجمن صنفی وجود دارد که ما از آن بی خبریم آخر این جا هیچ چیز معنی واقعی خودش را ندارد همان طور که ITI ندارد.

این روزها، مرکز هنرهای نمایشی با همکاری خانۀ تئاتر و شهرداری و آموزش و پرورش سرگرم تهیه و تدارک برگزاری یک هفته ای روز جهانی تئاتر هستند. یک هفته جشن گرفتن برای روزی که چند هفته از آن گذشته است ( 27 مارس) به خودی خود می تواند ایرادی نداشته باشد اما کاش می شد از تعارف کم کرد و بر مبلغ افزود. چرا باید همه چیز ما با همه جای دنیا فرق داشته باشد آن همه با عجیب ترین شکل ممکن!!!!!!!!!!!

 

 

ویکتور هوگو ( victor hugo ) 

به هر حال بهتر است امید را از دست ندهیم . قسمتی از پیام" ویکتور هوگو راسکن باندا" نمایشنامه نویس مکزیکی را بخوانید که به مناسبت روز جهانی تئاتر نوشته است:

" تئاتر دشمنان آشکاری دارد، کمبود آموزش هنری در دوران کودکی که مانع کشف تئاتر و لذت بردن از آن می شود؛ فقری که دنیا را تحت سیطرۀ خود درآورده و مانع نزدیکی مخاطبان به تئاتر می شود و بی تفاوتی و قصور دولت ها که باید مبلّغ تئاتر باشند.

خدا و انسان عادت به گفت و گو با یکدیگر روی صحنه داشتند. اما حالا این انسان ها هستند که با هم حرف می زنند. بنابر این، تئاتر باید بزرگ تر و بهتر از خود زندگی باشد. تئاتر عملی از روی اعتقاد است که ارزش خود را از گفتن واژگان هوشمندانه در دنیایی دیوانه می گیرد. تئاتر نمایش ایمان درونی بشری است که مسئول سرنوشت خویش است.

باید تئاتر را تجربه کنیم تا بدانیم چه بر ما می گذرد، تا درد و رنجی که اطرافمان را فرا گرفته انتقال دهیم، تا پرتوی امید را در هیاهوی آشفتگی کابوس زندگی روزانه مان بچشیم.

زنده باد مشارکت کنندگان در آیین تئاتر ! زنده باد تئاتر !